Sosna – symbol potęgi i siły

A w boru, a w lesie
Szumią wielkie sosny,
Aż się głos ich niesie
Jako płacz żałosny!

A w boru, a w lesie
Tam drwal siedzi stary
I rąbie siekierą
Sosny na galary!

-Maria Konopnicka

Sosny to rośliny których głównie rozmieszczone są w strefie klimatu umiarkowanego i ten klimat stanowi ich naturalne środowisko życia. Sosny są zimozielonymi roślinami oraz szczególnie mało wymagającymi pod względem warunków siedliskowych. W zależności od gatunku potrafią być bardzo tolerancyjne. Nawet na tak mało korzystne warunki przyrodnicze jak: zanieczyszczenia, zasolenie gleby, skrajne odczyny gleby. Również  skrajne wartości temperatur, niska wilgotność gleby i zasobność w składniki pokarmowe itd. Sprawia to ,że sosny można spotkać niemal w każdym biotopie oraz introdukować w niemal każdych warunkach. Oczywiście dobierając na podstawie wymagań siedliskowych   poszczególnych gatunków.

Sosna jest istotnym elementem naszego krajobrazu. Skład gatunkowy lasów zlokalizowanych na terenie polski jest w dużej mierze oparty właśnie na sosnach. Stosunek procentowy udziału sosen w całkowitym materiale roślinnym lasów polskich, kształtuje się następująco: „sosny wraz z modrzewiami, stanowią ogółem 67,4% lasów w Polsce, 69,2% lasów państwowych (PGL LP), 37,9% parków narodowych, 63,4% lasów prywatnych. Ponadto sosny stanowią 70,1% masy drzewnej w PGL LP, 54,8% w lasach prywatnych„^1.   Sosny były i są bardzo chętnie sadzone ze względu na świetne parametry wzrostowe oraz małe wymagania glebowe.

Wyróżniamy wiele gatunków sosen (115), których rozróżnienie możliwe jest  zasadniczo na podstawie oceny głównych cech, takich jak: ilość igieł w pęczku, długości igieł, układ pędów, budowa szyszek. W Polsce występuje  w sposób naturalny sosna w postaci trzech gatunków : zwyczajna, górska (kosodrzewina) oraz limba. Pozostałe gatunki które można spotkać w naszym rodzimym biotopie są wynikiem adaptacji z innych rejonów świata. Wśród tych ostatnich, będących rezultatem introdukowania, wyróżnić należy następujące gatunki: sosna czarna, pochodzące z Ameryki Północnej sosny żółta i wejmutka, lamberta, koreańska, drobnokwiatowa, gęstokwiatowa i wydmowa . Niektóre z wymienionych gatunków porastają lasy, a niektóre stanowią składnik przydomowych ogrodów.

Motywy u podstaw których leży wprowadzenie obcych gatunków   do naszego  rodzimego obszaru, są dwojakie: gospodarcze oraz ozdobne. Drzewo sosnowe jest powszechnie wykorzystywane w takich branżach jak budownictwo, meblarstwo, tartacznictwo, stolarstwo czy papiernictwo. Wcześniej także wykorzystywano drewno sosny jako podkłady kolejowe, stemple w kopalniach  oraz słupy energetyczne. Ponadto sosny są istotnym źródłem żywicy, z której w procesie destylacji uzyskuje się terpentynę oraz znaną wielu osobą, które miały okazję lutować, kalafonię. Oceniając natomiast ozdobne zastosowanie sosny, wystąpię tu w roli piewcy, gdyż w mojej opinii jest to roślina o wielu twarzach  i wysokiej wartości estetycznej. Jej dekoracyjność oczywiście zależna jest od właściwego zastosowania w określonym kontekście oraz doboru jej gatunku i stosownej odmiany. Jak już wspomniałem gatunków tej rośliny jest bardzo dużo (chyba żadna roślina nie może się pochwalić tak dużym spektrum gatunkowym) , ale odmiany w ramach poszczególnych gatunków, sprawiają że wachlarz opcji staje się jeszcze bardziej rozległy i urozmaicony.

  FOLKLOR I KULTURA

Retrospektywne spojrzenie na obecność sosny w codziennym życiu   oraz jej szeroki zasięg geograficzny, sprawiają , iż nieuniknionym było jej zaistnienie w tradycji i kulturze. Ślady traktowania sosny jako istotnego elementu kultury sięgają już  tysięcy lat wstecz. W wierzeniach pierwotnych drzewa odgrywały istotną rolę łącznika między ziemią a niebem i dlatego sadzono je w miejscach kultu i wierzeń. Drzewo takie nazywano drzewem kosmicznym. Obecnie takie określenie zapewne u większości z nas budzi uśmiech na twarzy, ale kto wie czy za określony interwał czasowy nasze wierzenia obecne, tradycja i podejście do życia nie będą budzić krytyki i drwin u naszych potomków:).

W Chinach i Japonii  sosna była istotnym rekwizytem obrzędów i ceremonii, których elementem procesowym  było picie herbaty właśnie pod tym drzewem. Sosna była uważana za symbol siły, potęgi, długowieczności, stałości a nawet nieśmiertelności.   Także w tych krajach sosna zajmuje szczególne miejsce i cieszy się ogromnym szacunkiem również  w obecnych czasach. Zwłaszcza widoczne  jest to w Japonii , gdzie  trudno sobie wyobrazić  ogród bez sosny i to nierzadko jako podstawowego akcentu dominującego, który zapewnia czystość   kompozycji i harmonię.

W antycznych wierzeniach szyszki sosny były symbolem płodności i  stosowane były jako  amulet  w tym celu, co zresztą przetrwało także do współczesnych czasów. Słowianie natomiast traktowali sosnę jako przedmiot „liturgiczny” podczas Święta Wiosny, w trakcie którego przyozdobioną  gałąź lub małe drzewko sosnowe obnoszono między domami życząc „nowego latka”. Poza tym sosna była siedzibą demona Boruty, który przebywał w głębi puszczy. Jak widać sosna w wielu kulturach stanowiła i stanowi istotny element. Nie sposób także wspomnieć o jej obecności w takich dziedzinach kultury jak malarstwo, literatura oraz heraldyka. Zwłaszcza w tym ostatnim obszarze jej udział jako składnika herbów jest interesujący.

HERALDYKA

Wizerunek sosny można skonstatować na herbie szlacheckim Godziemba, herbie Sośnicowic, Garwolina, Małkinia Górna. Również w herbach  Steglitz-Zehlendorf (dzielnica Berlina), Drangedal (Norwegia) czy Sulkava (Finlandia). Sosna zwyczajna jest także drzewem narodowym Szkocji. Jak widać jej zakorzenienie kulturowe w wielu rejonach świata jest niekwestionowane.

PODSTAWOWE GATUNKI I ODMIANY POLECANE DO PRZYDOMOWYCH ARANŻACJI

Mnogość gatunków i odmian sosny potrafi przyprawiać o zawrót głowy.  Obecnie dostępne są w sprzedaży liczne odmiany poszczególnych gatunków, które różnią się między sobą wieloma cechami. W przypadku  niektórych nawet jedyną konotacją jest tylko nazwa. Do głównych cech różnicujących  możemy zaliczyć wiele elementów.  Różna jest ilość igieł w pęczku, długość,barwa i sztywność igieł. Ponadto układ pędów, wygląd i ilość szyszek w określonym wieku egzystencjalnym. Heterogeniczny jest też  pokrój, docelowa wielkość dorastania, szybkość wzrostu czy preferencje siedliskowe.

PINUS

Na przestrzeni lat , w związku z globalizacją oraz łatwym przemieszczaniem, które w połączeniu z świetnymi zdolnościami adaptacyjnymi sosen doprowadziły do pojawienia się na rynku wielu gatunków i odmian  pasujących zarówno do dużych jak i małych ogrodów. Dodatkowo podatność sosny na formowanie i kształtowanie, sprawia ,że każdy może nadać jej  pożądany przez siebie wygląd. Takie topiary są swego rodzaju odrębną kategorią, niezależną od gatunku czy odmiany. Z pewnością jednak, oczywiście przy zachowaniu odpowiednich proporcji i umiaru w formowaniu i zastosowaniu, stanowiącą istotny walor wizualny w całej kompozycji.

Zwłaszcza wyznacznikiem tego typu traktowania sosny jest sztuka japońskich ogrodów, gdzie jest ona nieodłącznym elementem ogrodowych aranżacji , a drzewka bonsai symbolem tej sztuki.  Może zostanę odebrany jako panegirysta, ale w mojej subiektywnej ocenie, sosny stanowią jeden z najbardziej wdzięcznych i atrakcyjnych wizualnie składników materiału roślinnego w  układach ogrodowych. Poniżej przedstawię najbardziej atrakcyjne odmiany  sosny, które z mojego punktu widzenia zasługują na szczególną  uwagę.

Przypisy:

¹ https://pl.wikipedia.org/wiki/Sosna