Choroby roślin

Rośliny podobnie jak ludzie czy inne organizmy są narażone na choroby jak również ataki szkodników, które wywołują negatywne następstwa w fizycznym wyglądzie oraz fizjologicznym funkcjonowaniu dotkniętego nimi organizmu. Dlatego też należy wiedzieć co może negatywnie wpłynąć na naszą roślinę i jak temu zawczasu zaradzić lub jak „leczyć” chorą już roślinę czy zaatakowaną przez szkodniki.

Choroby roślin

Choroby są wywoływane czynnikami chorobotwórczymi- jakby to truistycznie nie zabrzmiało. Ogólnie rzecz ujmując możemy owe czynniki podzielić na dwie równie oczywiste grupy: pierwsza to czynniki nieorganiczne ,a druga organiczne. Nieorganiczne to przede wszystkim warunki środowiska jakie panują w otoczeniu rośliny ,a już mniej abstrakcyjnie to definiując, chodzi o warunki atmosferyczne (wilgotność, temperaturę , częstość i intensywność opadów, zacienienie czy wiatr) oraz warunki panujące w glebie (stopień nasycenia gleby składnikami pokarmowymi, jej zakwaszenia – niektóre rośliny np. berberysy lubią gleby zasadowe a np. borówki wręcz przeciwnie, zasobność w wodę). Organiczne czynniki chorobotwórcze są to, dobrze znane nam z ogólnej nazwy: wirusy, bakterie oraz grzyby – w sensie choroby grzybowej ,a więc mikozy. Pierwsze żyją w funkcjonujących komórkach zainfekowanego organizmu gdzie się odżywiają i rozmnażają. Wirusy dotykające roślin wywołują zauważalne zmiany fizyczne zwłaszcza widoczne na liściach. Dla przykładu bardzo powszechnymi chorobami wywoływanymi przez wirusy u roślin są tzw. mozaiki (nie mylić z ornamentami i obrazami złożonymi z małych kawałków szkła czy kamieni ,choć z podobieństwa do tego wynika ta nazwa), które dotykają wiele różnych organizmów roślinnych np. ogórki, pomidory,jabłonie czy róże. Jej przedmiotowymi (obiektywnymi) objawami są pojawiające się na liściach plamki (różnej barwy – zależne to jest od rodzaju mozaiki) i zniekształcenie liści aż w końcu ich opadanie. Dla grochowych czy fasolowych wytwórców zagrożeniem jest przenoszony przez mszyce wirus karłowatości koniczyny, jej głównym objawem jest żółknięcie liści i ich więdnięcie.

Kolejne po wirusach, a więc bakteriozy są przenoszone przez owady, wiatr czy nawet człowieka i wywołują szereg negatywnych zmian w fizjologi i wyglądzie zewnętrznym roślin. Dostają się one do rośliny poprzez uszkodzone części rośliny jak również przez np. szparki oddechowe. Takimi najbardziej niebezpiecznymi chorobami bakteryjnymi są: guzowatość korzeni ( na korzeniach roślin pojawiają się guzki które początkowo nie hamują wzrostu ,ale z czasem mogą utrudniać roślinie pobierania substancji odżywczych i w wyniku niedokarmienia może dojść do obumarcia rośliny. Głównie dotyczy ta choroba drzew owocowych oraz róż ,a jej zwalczanie polega na obcinaniu zaatakowanych korzeni i przesadzanie rośliny w inne miejsce , do bardziej drastycznych sposobów należy całkowite zniszczenie zarażonej rośliny ), czarna nóżka (objawy subiektywne to: czarne plamki na dolnej części łodygi, a w późniejszym okresie więdnięcie i gnicie roślin) czy parch zwykły ( dotyka on między innymi buraki, ziemniaki,marchew. Na korzeniach pojawiają się parchy a skóra warzywa staje się parchata ).

Zdecydowanie najwięcej z tej grupy czynników chorób wywołanych jest przez grzyby. Stanowią one niemal 80% wszystkich chorób. Ze względu na brak chlorofilu, grzyby są roślinami cudzożywnymi. Odżywiają się głownie pokarmem zdobywanym z roślin żywych (grzyby osmotroficzne), choć są także grzyby rozkładające martwe organizmy (tzw. saprofity) oraz grzyby nie tylko korzystające z roślin ale także dające coś od siebie , w zamian roślinie (oczywiście w pozytywnym dla niej aspekcie)- symbiotyczne grzyby (symbionty). Nas najbardziej interesują te pierwsze , gdyż dla naszych zielonych „tlenotwórców ” są one największym niebezpieczeństwem. Grzyby rozwijają się z zarodników ,które są przenoszone na inne rośliny przez wiatr, owady czy deszcz. Do głównych chorób grzybowych roślin zaliczmy :

• mączniaki – prawdziwy i rzekomy. Prawdziwy charakteryzuje się białym nalotem na liściach, są to zarodniki mączniaka. Mogą one powodować u budzących się wiosną roślin, opadanie i zniekształcenie liści a przez to osłabienie rośliny. Gdy jednak zaatakuje już rozwinięte rośliny , powoduje ich osłabienie i rozwój. W przypadku roślin owocowych takich jak jabłonie, truskawki czy winorośl, skutkuje to obniżeniem plonu, opadaniem owoców (np. winorośl), niedorozwojem owoców, natomiast u kwitnących np. róż , może to skutkować osłabionym kwitnieniem i rozwojem całej rośliny. Gdy jest silnie porażona roślina , liście brązowieją i opadają. Takimi najbardziej znanymi sposobami ochrony roślin przed mączniakiem są działania agrotechniczne polegające na przerzedzaniu roślin (aby umożliwić przepływ powietrza), wycinanie zaatakowanych elementów roślin, a nawet całych roślin i ich niszczenie oraz środki chemiczne z grupy fungicydów, zarówno zapobiegawcze, interwencyjne jak i wyniszczające. Mączniak rzekomy atakuje wiele roślin np. winorośl, cebulę, groch czy rośliny z grupy dyniowatych (np .ogórek).Objawy wyglądają różnie u każdej z osobna ,dlatego trudno je generalizować. Opiszę kilka z nich dla skonkretyzowania objawów. Mączniak rzekomy roślin dyniowatych powoduje żółte plamki na górnej części liścia a pod nimi rozwijają się narośla, silnie zaatakowanie rośliny kończy się zniszczeniem i opadaniem liści. Walczyć z tym można przez odrywanie zarażonych liści i opryski chemiczne. Mączniak Mączniak rzekomy winorośli objawia się jasnymi,zielonymi plamami które są brązowe od spodu. Po pewnym czasie tak zasiedlony liść schnie i opada. Owocowanie takowej winorośli staje się nieraz mocno zminimalizowane ,a w niektórych przypadkach same owoce także są zaatakowane i kurczą się żeby ostatecznie opaść. Mączniak rzekomy róży odznacza się pojawieniem na jej liściu (a czasem także na płatkach kwiatów) brązowych lub purpurowo-czerwonych plam, pękaniem szypułek kwiatów czy nawet zamieraniem młodych pędów. Mączniak rzekomy atakuje także inne rośliny np. cebulę ,groch czy rzodkiewkę.

• Plamistość liści – dotyka wiele roślin i u każdej z osobna wygląda trochę inaczej ,ale dotyczy to przede wszystkim barwy plamek. Ja postaram się opisać tutaj charakterystykę tej choroby ogólnie i w odniesieniu do poszczególnych podatnych na nią roślin. Narażone na nią są rośliny rosnące w dużych skupiskach i zagęszczeniu, a zwłaszcza w wilgotnych latach. Najczęściej atakowanymi roślinami przez grzyby z tej grupy to: azalie, kalmie, warzywa np. groch, fasole i inne, rośliny z rodziny kapustowatych i niektóre rośliny ozdobne. Przykładowo u Azali (różanecznikach i kalmii) pojawiają się fioletowe plamki na liściach a na kwiatach białe (chyba że kwiat jest biały to brązowe) co powoduje utratę estetyczności przez roślinę, dodatkowo kwiaty są maziowate i schną. U grochu i fasoli pojawiają się ciemnobrązowe plamki które najpierw widoczne są na liściach a później na strąkach i nasionach. Liście porzeczki pokrywają się bladoszarymi plamkami. Plamistość powoduje schnięcie liści i ogranicza powierzchnię biorącą udział w procesie fotosyntezy, a w efekcie ich opadanie.
• Antraknoza – to choroba dotykająca wiele roślin, min. truskawki, wierzby, róże, maliny, winorośl, orzech włoski i niektóre warzywa. Ta choroba grzybowa jest wywoływana przez wiele gatunków grzybów. Najlepsze warunki dla nich następują gdy jest wilgotna pogoda, gdyż wówczas rozwijają się zarodniki grzybów. Podobnie jak plamistość, ta choroba jest przybiera różne objawy dla poszczególnych roślin. Z tego względu ograniczę się do opisania tylko paru z nich. Malina – na jej łodygach (czasem także na liściach i owocach) pojawiają się żółte plamki , następnie skórka pęka i tworzą się w niej wgłębienia. Takie uszkodzenia mogą powodować zamieranie pędów i w efekcie obniżenie plonów. Oprócz agrotechnicznych sposobów radzenia sobie z tym grzybem należy także stosować opryski miedziowe. Antraknoza róży – objawia się zwłaszcza na liściach na których pojawiają się ciemne plamki, które stopniowo się powiększają. Może dojść do żółknięcia liści i osłabienia wzrostu roślin. Zdarza się że pojawiają się także na łodygach i kwiatkach ,ale to rzadziej. U wierzb pojawiają się na liściach brązowe plamki, liście z czasem opadają. Dotyka to także pędów, które mogą zamierać. W przypadku wierzb najbardziej negatywnym skutkiem tego ataku jest osłabnięcie ich rozwoju oraz utrata fizycznego, zewnętrznego,odpowiedniego dekoracyjnego wyglądu. Sałata – na liściach pojawiają się żółte plamki, które z czasem się rozwijają i zajmują coraz to większą powierzchnie liścia, mogą powodować deformacje. Rozwój takiej rośliny jest widocznie obniżony.
  • Parch jabłoni – jest to choroba grzybowa, która tak jak niemal wszystkie choroby tego rodzaju najszybciej się rozwija i przenosi w okresie wilgotności powietrza, kiedy to rozwijają się zarodniki. Parch jabłoni powoduje pojawianie się brązowych plam na liściach ,co może kończyć się w efekcie ich opadaniem. Na owocach niektórych odmian jabłoni (ponieważ istnieje wiele odmian całkowicie lub mniej odpornych na parcha) pojawiają się także brązowe plamki ,które szpecą estetykę owocu jak również jeśli dotkną swoją obecnością wnętrze owocu , a nie tylko skórkę, sprawiają że owoc w części lub nawet całości jest niezjadliwy (dotyczy to porażenia wewnętrznego). Do bardziej wrażliwych na parcha odmian jabłoni należą: Delikates, Genewa Early, Szampion, Golden Delicious. Natomiast mało wrażliwe na parcha są odmiany takie jak: Novomac, Katja, Red Boskop, Oliwka Żółta. To tylko jednostki reprezentacyjne odmian jabłoni, które można oceniać pod kątem stopnia podatności na parcha jabłoni. Wszystkie odmiany (dostępne u nas) można zobaczyć tutaj.
  • Szara pleśń – kolejna z chorób grzybowych. Jest ona bardzo niebezpieczna gdyż powoduje zamieranie całych pędów a w efekcie roślin, z tego względu na wagę „złota” jest jej wczesne zdiagnozowanie. Nas zwłaszcza interesuje jej atak na rośliny zdrewniałe. Ich pędy stają się szare, natomiast gdy nastaje deszczowa ,wilgotna aura może pojawiać się na nich widoczna szara pleśń. Owa szara pleśń może pojawiać się także na liściach i owocach. Przy truskawkach ta pleśń także pojawia się na pędach, owocach i liściach powodując ich obumieranie, gnicie. U roślin kwitnących (np. róża), może powodować gnicie kwiatów. Duże znaczenie w zapobieganiu tej chorobie ma odpowiednie przerzedzanie roślin celem zapewnienia odpowiedniego przepływu powietrza. Gdy już się pojawi to tak jak przy pozostałych chorobach grzybowych pozostaje wycinanie zaatakowanych części rośliny i ch niszczeniu (oczywiście należy unikać kontaktu między chorymi i „pozornie ” zdrowymi częściami – pędami, liśćmi itd.)oraz ochrona wykorzystująca dobra rozwoju nauki, czyli środki chemiczne.
  • Rak drzew owocowych – jedna z groźniejszych chorób drzew ziarnkowych. Klimat wilgotny sprzyja temu grzybowi. Atakuje rośliny poprzez miejsca w których były cięte, miejsca gdzie były zranione przez szkodniki, rozwidleniach drzew… . Objawia się on pojawieniem się zrakowaciałych ran w tych miejscach. Z czasem rozwoju choroby atakowana jest kora na całym pędzie co powoduje jego zamieranie, zasychanie. Wówczas widać na korze białe kropki – zarodniki. Obrona podobnie jak u poprzednich.

  W tej części, dotyczącej chorób roślin to już wszystko. Zapraszam do zapoznania się z częścią drugą dotyczącą szkodników roślin pod kątem roślinożernych „zwierząt”. Przejść do artykułu można wracając do wyboru artykułów lub klikając tutaj